ΤΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΤOY ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ-ΕΔΩ ΖΕΙ Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΨΥΧΗ ΤΗΣ ΛΑΚΚΑΣ

Είναι αργά το απόγευμα στη Λάκκα, το μικρό χωριό μας στο βόρειο τμήμα των Παξών. Τα μαγαζιά και τα εστιατόρια σιγά σιγά ανοίγουν για να υποδεχτούν τους τουρίστες, που θέλουν να φάνε σχετικά νωρίς, ώστε ύστερα να κάνουν μια βόλτα στο χωριό, να φάνε ένα παγωτό στην πλατεία ή να πιουν το ποτό τους δίπλα στη θάλασσα.

Αυτή την ώρα μου αρέσει πολύ να έρχομαι στο καφενείο και να χαζεύω την κίνηση. Σήμερα, όμως, έχω έρθει για να μάθω περισσότερα για το καφενείο της Λάκκας. Σε λίγο θα έρθει ο Άκης, ο ιδιοκτήτης, για να μου μιλήσει γι' αυτό το ιδιαίτερο μέρος που διατηρεί την παράδοσή του από το 1955.

Με τον Άκη έξω απο το καφενείο της οικογένειάς του, το οποίο λειτουργεί ασταμάτητα το 1955.

Η λέξη «καφενείο» προέρχεται από την τουρκική λέξη kahvehane, που αρχικά σήμαινε τον χώρο όπου ο καφές καβουρδιζόταν, πωλούνταν και σερβιριζόταν. Στην καθομιλουμένη χρησιμοποιείται συχνά και η λέξη «καφενές». Μέχρι εδώ, όλα καλά.

Για εμάς τους Έλληνες, όμως, το καφενείο είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα μέρος για να πιεις έναν καφέ. Είναι η καρδιά κάθε χωριού, το σημείο συνάντησης κάθε γειτονιάς και ο πυρήνας της κοινωνικής ζωής. Εδώ οι μεγαλύτεροι του χωριού ανταλλάσσουν απόψεις και φιλοσοφούν για τη ζωή, συζητούν για την πολιτική και το ποδόσφαιρο ή απλώς έρχονται να τσιμπήσουν έναν μεζέ λίγο πριν από το μεσημεριανό φαγητό, συνοδεία ενός ποτηριού κρασί.

Το καφενείο, η καρδιά του χωριού

«Είναι το μέρος για τις χαρές και τις λύπες», μου εξηγεί ο Άκης. Πριν από περίπου πενήντα χρόνια, όταν το χωριό ήταν πιο απλό, στο καφενείο γίνονταν ακόμη και γάμοι. Όπως και σήμερα, έτσι και τότε ο κόσμος ερχόταν εδώ τις Κυριακές μετά την εκκλησία, αλλά και ύστερα από κηδείες ή μνημόσυνα.

«Κι εγώ εδώ παντρεύτηκα», μου εξηγεί ο Σταύρος, που κάθεται με ένα ποτήρι κρασί στο διπλανό τραπέζι και παρακολουθεί τη συζήτησή μου με τον Άκη. «Είχαμε μαγειρέψει στο σπίτι, φέραμε τα φαγητά εδώ και κάναμε το γλέντι στο καφενείο», μου λέει.

Ο Άκης προσθέτει: «Θυμάμαι τα παιδιά που περίμεναν όλη τη βδομάδα να έρθει η Κυριακή, γιατί ήξεραν πως μετά την εκκλησία οι γονείς ή οι παππούδες τους θα τους έπαιρναν ένα γλυκό από το καφενείο. Όλη τους η λαχτάρα ήταν αυτό.»

Κι εγώ κάπως έτσι θυμάμαι το καφενείο από τα παιδικά μου χρόνια. Θυμάμαι τον παππού μου, που είχε μια βάρκα, και όταν κατέβαινε στο χωριό για δουλειές ή για να πάει για ψάρεμα, σταματούσε στο καφενείο για έναν καφέ ή ένα ούζο, πριν γυρίσει στο σπίτι.

Η ψυχή του καφενείου είναι οι άνθρωποι που συναντιούνται εδώ.

Απο την εποχή της ελιάς στα χρόνια του τουρισμού

Όμως, όπως άλλαξαν τα χρόνια, έτσι άλλαξε και το καφενείο και προσαρμόστηκε στις σύγχρονες εποχές. Αρχικά το καφενείο πουλούσε μόνο ούζο, καφέ, κονιάκ και γλυκά. Ήταν τα παλιά χρόνια, όταν η ζωή ήταν πιο απλή και οι κάτοικοι των Παξών ζούσαν από τις ελιές και το λάδι που παρήγαγαν.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν ήρθαν οι πρώτοι τουρίστες, το νησί άρχισε να αλλάζει. Τα καφενεία έκλεισαν, έγιναν καφετέριες ή άλλα μαγαζιά, ο κόσμος άρχισε να ασχολείται περισσότερο με τον τουρισμό και οι ανάγκες των επισκεπτών άλλαξαν και τη λειτουργία των καφενείων.

Έτσι και το καφενείο της Λάκκας προσφέρει σήμερα, για παράδειγμα, πρωινό. Όμως πρόκειται για απλά, παραδοσιακά πράγματα, όπως βραστά αυγά, γιαούρτι με μέλι και άλλα παρόμοια. «Προσπαθώ να κρατήσω το καφενείο παραδοσιακό», μου λέει ο Άκης.

Και πράγματι, το καφενείο έχει κρατήσει την παραδοσιακή του ψυχή και την αίσθηση της κοινότητας που όλοι γνωρίζουμε. Όποιος καθίσει στο καφενείο βρίσκει γρήγορα παρέα. Όλο και κάποιος θα καθίσει μαζί σου να κουβεντιάσει, θα σε κεράσει ή θα τον κεράσεις.

Κι εγώ τώρα που γράφω αυτό το άρθρο, εδώ στο καφενείο το γράφω, γιατί μου αρέσει αυτή η ανθρώπινη επαφή, ακόμη κι αν σταματάω κάθε τόσο για να πω δυο λόγια με κάποιον.

Αλλά αυτό ακριβώς δεν μας λείπει στις γρήγορες και ανώνυμες εποχές που ζούμε; Να ανταλλάξεις δυο λόγια με κάποιον, έστω και μια καλημέρα, να καθίσεις σε μια παρέα να κουβεντιάσεις και να ξέρεις ότι κάπου ανήκεις.

Απο τα αριστερά: Το μπαρ του καφενείου και η χαρακτηριστική επιπλωση.

Οι ιστορίες πίσω απο τα τραπέζια

Αν τώρα ρίξουμε μια ματιά στην ιστορία, θα δούμε ότι τα καφενεία άρχισαν να εξαπλώνονται στα Βαλκάνια στα τέλη του 18ου αιώνα, όταν μεγάλα μέρη της Ελλάδας βρίσκονταν ακόμη υπό οθωμανική κατοχή. Στη συνέχεια εξαπλώθηκαν ακόμη περισσότερο, όταν η Ελλάδα έγινε βασίλειο.

Αρχικά ήταν ο χώρος όπου ο κόσμος έκοβε, πουλούσε και έπινε καφέ. Με τον καιρό, όμως, τα καφενεία απέκτησαν και άλλες λειτουςργίες που εξυπηρετούσαν ολόκληρο το χωριό.

Εδώ ο ταχυδρόμος άφηνε τα γράμματα, πληρώνονταν οι συντάξεις και, όταν κάποιος είχε τηλέφωνο στο σπίτι του, έπρεπε πρώτα να καλέσει στο καφενείο, όπου υπήρχε μετασχηματιστής.

Όλοι έχουμε στο μυαλό μας την εικόνα των ανδρών που κλασικά παίζουν τάβλι και χαρτιά. Έτσι και στο καφενείο της Λάκκας υπήρχε ένας ξεχωριστός χώρος για τα χαρτιά, ώστε να μην ενοχλείται όποιος έπαιζε.

Ο Άκης μου λέει ότι για κάθε τραπέζι όπου έπαιζαν χαρτιά, πλήρωναν στην αστυνομία έναν φόρο τυχερών παιγνίων.

Και, βέβαια, από το καφενείο δεν μπορούσε να λείψει και η διασκέδαση. Χώρια από τις βραδιές χορού και μουσικής που έτσι κι αλλιώς γίνονταν, πολλές φορές και χωρίς προγραμματισμό, διοργανώνονταν και βραδιές σινεμά!

Ο Δαμιανός Βερονίκης αγόραζε ταινίες και τις έδειχνε σε όλα τα χωριά. Έτσι και στη Λάκκα, μια φορά τη βδομάδα, είχε σινεμά: τον χειμώνα στο καφενείο και το καλοκαίρι έξω.Η είσοδος ήταν συμβατική, ο καθένας έδινε ένα ποσό που θεωρούσε σωστό. Καμιά φορά ο Δαμιανός, εάν έβγαζε αρκετά το βράδυ, έδινε και ένα μερίδιο στο καφενείο για το ρεύμα, την εποχή που ήρθε το ρεύμα στη Λάκκα, το 1967.Πριν, ο Δαμιανός είχε γεννήτριες για το σινεμά και τα μεγάφωνα, ενώ στο καφενείο υπήρχαν ακόμα οι λάμπες πετρελαίου.

Από αριστερά: Ο πατέρας του Άκη, ο Σπύρος, διατηρούσε το καφενείο για πολλά χρόνια, μέχρι τον θάνατό του. Εδώ κρέμονται φωτογραφίες, σχέδια, χάρτες και παλιοί τιμοκατάλογοι

Το μέλλον μιας παράδοσης

Για μένα, το καφενείο έχει κάτι το σίγουρο, κάτι παλιό με τη θετική έννοια της λέξης, κάτι σταθερό. Ίσως γιατί το γνωρίζω όλη μου τη ζωή και δεν έχει αλλάξει σχεδόν καθόλου – τουλάχιστον οπτικά.

Οι ψάθινες καρέκλες, τα παλιά ξύλινα τραπέζια, οι φωτογραφίες μιας άλλης εποχής στους τοίχους, οι παλιοί του χωριού που μαζεύονται κάθε πρωί για να συζητήσουν. Όλα είναι έτσι όπως τα θυμάμαι από τότε που ήμουν μικρή.

Άραγε θα μείνουν και στο μέλλον όλα έτσι; Ο Άκης μου απαντάει:

Μια ματιά από το παράθυρο και στο μέλλον. Πώς θα συνεχίσει άραγε το καφενείο;

Ανοίξαμε το 1955 και από τότε είμαστε εδώ 365 μέρες τον χρόνο, ό,τι κι αν γίνει. Οι εποχές άλλαξαν και πλέον δεν είναι εύκολο να κρατάς το καφενείο. Όσο ζω, θα προσπαθήσω να το κρατήσω. Η κόρη μου, αν θέλει να ασχοληθεί, είναι δική της απόφαση. Μπορεί να αποφασίσει μόνη της. Όπως κι εγώ έζησα λίγα χρόνια στην Κρήτη και γύρισα επειδή το ήθελα, έτσι κι εκείνη μπορεί να αποφασίσει να κάνει ό,τι θέλει στη ζωή της.

Το καφενείο, ένα κομμάτι του ελληνικού πολιτισμού. Ένας χώρος όπου η παρέα, η επικοινωνία και η αίσθηση ότι ανήκεις κάπου παραμένουν ακόμη ζωντανές.